Voordelen van de sauna: wat onderzoek echt zegt

In Finland zeggen mensen al eeuwen dat de sauna goed voor je is. In de afgelopen tien jaar zijn onderzoekers begonnen daar cijfers aan te verbinden. Sommige beweringen houden goed stand. Andere zijn vooral wensdenken.

Waar het bewijs vandaan komt

Bijna iedere krantenkop over sauna en gezondheid is terug te voeren op één langlopend project in Oost-Finland: de Kuopio Ischaemic Heart Disease Risk Factor Study. In de jaren 1980 registreerden onderzoekers de gewoonten van meer dan 2,000 mannen van middelbare leeftijd uit de regio, waaronder hoe vaak ze een sauna gebruikten. Daarna volgden ze hen ongeveer 20 jaar.

Dat geeft het onderzoek twee sterke kanten: veel mensen, langdurig gevolgd. Er zijn ook twee beperkingen om te onthouden:

• Het laat verbanden zien, geen oorzaak en gevolg. Mensen die elke dag naar de sauna gaan zijn mogelijk op andere manieren gezonder. De onderzoekers corrigeerden voor zaken als bewegen, roken en inkomen, maar een observationele studie kan nooit alles uitsluiten.
• De meeste deelnemers waren Finse mannen in traditionele sauna’s. We weten minder over vrouwen, andere landen en infraroodsauna’s.

Hartgezondheid

Hier is het bewijs het sterkst. In een artikel uit 2015 in JAMA Internal Medicine onderzochten de Kuopio-onderzoekers 2,315 mannen van 42 tot 60 jaar. Vergeleken met mannen die één keer per week naar de sauna gingen:

• Mannen die 2–3 keer per week gingen hadden 22% minder kans op plotselinge hartdood.
• Mannen die 4–7 keer per week gingen hadden 63% minder kans op plotselinge hartdood en 48% minder kans om aan een coronaire hartziekte te overlijden.

Hoe zou dit kunnen? In een hete sauna klopt je hart sneller en verwijden je bloedvaten, een beetje zoals bij lichte inspanning. Als dat regelmatig gebeurt, kan het helpen de bloedvaten soepel te houden. Onderzoekers denken dat dit een deel van de verklaring is, maar het is niet bewezen.

Bloeddruk

De bloeddruk daalt meestal tijdelijk na een saunabezoek, doordat de warmte je bloedvaten ontspant en verwijdt. Latere analyses van dezelfde Finse groep vonden dat mannen die vaak naar de sauna gingen in de jaren erna minder vaak hoge bloeddruk ontwikkelden.

Gebruik je al bloeddrukmedicijnen, dan kan diezelfde daling je licht in het hoofd maken bij het opstaan. Sta langzaam op en overleg bij twijfel met je arts.

Beroerte en dementie

Twee andere resultaten uit de Kuopio-studie haalden het nieuws:

• Dementie. Mannen die 4–7 keer per week een sauna gebruikten kregen 66% minder vaak de diagnose dementie en 65% minder vaak de diagnose ziekte van Alzheimer dan mannen die één keer per week gingen.
• Beroerte. Een studie uit 2018 onder 1,628 mannen en vrouwen, gepubliceerd in Neurology, vond dat mensen die 4–7 keer per week naar de sauna gingen 61% minder kans op een beroerte hadden.

Beide cijfers zijn opvallend en hebben dezelfde kanttekening: mensen die vaak naar de sauna gingen hadden betere uitkomsten, maar dat bewijst niet dat de sauna die veroorzaakte. De resultaten passen wel bij de bevindingen over het hart, waardoor je ze moeilijker kunt wegwuiven.

Spieren en herstel

Veel sporters gebruiken de sauna na het trainen en zeggen dat ze de volgende dag minder stijf zijn. Het onderzoek hiernaar is dunner: vooral kleine studies met enkele tientallen mensen. Ze suggereren dat warmte spierpijn mogelijk iets verlicht en mensen een hersteld gevoel geeft, maar de effecten zijn bescheiden. Als je je na het sporten beter voelt door de sauna, is dat een prima reden om te gaan.

Slaap en stress

Vraag vaste saunabezoekers waarom ze gaan en ‘het helpt me slapen’ hoor je vaak. Daar is een aannemelijke verklaring voor: na de warmte koelt je lichaam af en een dalende lichaamstemperatuur is een van de signalen die je helpen inslapen. Enquêtes onder saunabezoekers ondersteunen dit, al zijn er weinig goede proeven. Hetzelfde geldt voor stress. Twintig rustige minuten zonder telefoon zijn ontspannend, vrijwel ongeacht de temperatuur.

Wat sauna’s niet doen

• Afvallen. Je kunt in één sessie een halve kilo of meer verliezen, maar dat is zweet. Het gewicht komt terug zodra je drinkt, en je moet ook drinken.
• Ontgiften. Zweet bestaat bijna helemaal uit water en zout. Je lever en nieren verwijderen afvalstoffen uit je lichaam. Zweten draagt daar nauwelijks aan bij.
• Een verkoudheid genezen. Een sauna geneest geen verkoudheid en is bij koorts een slecht idee. Sommige studies suggereren dat vaste bezoekers minder verkoudheden krijgen, maar die studies zijn klein.

Hoe je de voordelen kunt benutten

Wil je doen wat in de Finse studies werd gemeten:

• Ga regelmatig. De duidelijkste voordelen kwamen voor bij mensen die minstens 2–3 keer per week gingen, en nog sterker bij 4–7 keer.
• Gebruik een echt hete sauna. De studies onderzochten traditionele Finse sauna’s, die meestal rond 80 °C zijn.
• Houd sessies matig. De meeste mensen doen rondes van 10–20 minuten. Onze gids hoe lang blijf je in een sauna? behandelt dit uitgebreid.
• Koel af en drink water. Een koele douche of koudwaterduik tussen rondes is traditioneel. Een glas water na afloop is essentieel.

Weet je niet welk soort sauna je wilt kiezen? Lees sauna versus stoombad en wat is een infraroodsauna?

Wie voorzichtig moet zijn

Voor de meeste gezonde volwassenen is een sauna zeer veilig. Overleg eerst met een arts als je zwanger bent, een hartaandoening of instabiele bloeddruk hebt, onlangs een hartaanval of beroerte hebt gehad, of medicijnen gebruikt die de bloeddruk of het zweten beïnvloeden. Ga nooit naar de sauna nadat je alcohol hebt gedronken en vertrek als je duizelig, misselijk of verward raakt.

Deze gids geeft algemene informatie, geen medisch advies.

Waar je een traditionele sauna vindt

Find My Sauna vermeldt 3,662 plekken met een Finse sauna. Deze steden hebben er het meest:

Lonnan sauna

Helsinki · Sauna aan zee

Oslo Badstuforening Sukkerbiten

Oslo · Drijvende sauna

Rudas Gyógyfürdő és Uszoda

Budapest · Thermaal bad en sauna’s

Veelgestelde vragen