Wat is een sauna? Zo werkt en gebruik je hem

Een sauna is een kleine, heel warme houten ruimte waar je zit en zweet, afkoelt en daarna weer naar binnen gaat. Dat is de kern, en die is al eeuwen hetzelfde. Deze gids legt uit wat een sauna is, hoe de warmte werkt en hoe je hem gebruikt als je nog nooit bent geweest.

Wat een sauna is

In de eenvoudigste vorm is een sauna een verwarmde ruimte met banken. Een traditionele sauna heeft drie onderdelen:

• Een kachel, kiuas in het Fins, die hout verbrandt of elektriciteit gebruikt, met daarop een mand of hoop stenen.
• Banken, meestal op twee of drie hoogtes. Hoe hoger je zit, hoe warmer het is.
• Hout op de muren en het plafond, vaak spar, den of ceder. Hout blijft bij hoge temperaturen prettig om aan te raken, terwijl metaal veel te heet zou worden.

Bij de meeste sauna’s kun je vlakbij ook afkoelen: onder een douche, in een dompelbad, een meer, de zee of gewoon buiten. Afkoelen tussen de rondes is de helft van de ervaring.

Waar het woord vandaan komt

Sauna is een Fins woord voor zowel het bad als het gebouw. Volgens Merriam-Webster werd het in het Engels voor het eerst aantoonbaar gebruikt in 1881. Over de oudere oorsprong bestaat discussie. De Finse taalkundige Petri Kallio heeft beargumenteerd dat het uit een vroeg Germaans woord is geleend; sommige wetenschappers onderschrijven die gedachte.

In Finland hoort de sauna bij het dagelijks leven. Volgens schattingen zijn er meer dan 3 miljoen sauna’s in een land met ongeveer 5,6 miljoen inwoners. In 2020 voegde UNESCO de Finse saunacultuur toe aan de lijst van immaterieel cultureel erfgoed van de wereld. Onze korte geschiedenis van de sauna vertelt de rest.

Hoe de warmte werkt

Een sauna werkt omdat lucht warmte veel minder goed overdraagt dan water. Lucht van 80 °C voelt heet, maar verbrandt je niet zoals water van 80 °C dat zou doen. Zolang de lucht droog blijft, verdampt je zweet en koelt je huid af. Daardoor kun je er enkele minuten zitten.

In die minuten warmt je huid op, gaat je hart sneller kloppen en verwijden je bloedvaten zich om warmte naar de oppervlakte te brengen. Je begint te zweten, vaak flink. Als je naar buiten gaat en afkoelt, keren die processen om. Vaste bezoekers beschrijven het gevoel daarna als rustig en ontspannen; dat is een belangrijke reden om terug te komen.

Door water op de stenen te gieten verandert het gevoel, terwijl de thermometer nauwelijks verandert. De stoom maakt de lucht een minuut vochtiger, je zweet koelt je minder goed af en de ruimte voelt opeens veel heter. Onze gids over saunatemperaturen legt de cijfers uit.

De belangrijkste saunasoorten

Met sauna bedoelen mensen meestal een ruimte in Finse stijl met een hout- of elektrische kachel. Je kunt ook tegenkomen:

• Infraroodsauna’s, met verwarmingspanelen die je lichaam rechtstreeks verwarmen bij 45–60 °C, zonder stenen of stoom.
• Rooksauna’s, de oudste vorm, zonder schoorsteen.
• Stoomruimtes, die eigenlijk geen sauna’s zijn: koeler, maar met bijna 100% luchtvochtigheid.
• Banja’s en hamams, Russische en Turkse badtradities.

Onze gids over saunasoorten beschrijft ze allemaal.

Zo gebruik je een sauna

1. Douche eerst. Was je met zeep en droog je af. Een droge huid begint eerder te zweten.
2. Neem een handdoek mee om op te zitten. Geen blote huid op de banken. Laat sieraden, bril en telefoon buiten.
3. Begin op een lage bank. Daar is het koeler. Ga pas hoger zitten als je weet hoe je op de warmte reageert.
4. Blijf 8–15 minuten, of bij je eerste bezoek 5–10 minuten. Ga eerder weg als je je niet prettig voelt.
5. Koel af. Neem een koele douche, ga in een dompelbad of zoek frisse lucht op.
6. Rust uit. Zit of lig 10–20 minuten en drink wat water.
7. Herhaal dit twee of drie keer. Douche daarna en rust uit voordat je je aankleedt.

Voor richttijden per saunasoort lees je hoelang je in een sauna blijft. De kledingregels verschillen sterk per land; lees daarvoor wat je in een sauna draagt.

Tips voor je eerste bezoek

• Vraag voordat je water opgiet. Overleg in een gedeelde sauna eerst met de anderen. Eén lepel tegelijk is genoeg.
• Praat zacht. Veel sauna’s zijn rustige plekken. Een gesprek kan prima, luid praten meestal niet.
• Sluit de deur snel als je naar binnen of buiten gaat, zodat de warmte binnenblijft.
• Forceer niets. Er is geen prijs voor wie het langst blijft zitten. Vaste bezoekers gaan weg als ze genoeg hebben gehad; doe dat ook.
• Eet vooraf iets lichts. Zowel een zware maaltijd als een lege maag maakt de hitte lastiger.

Wie voorzichtig moet zijn

Voor de meeste gezonde volwassenen is een sauna veilig als je hem verstandig gebruikt. Wees extra voorzichtig of overleg eerst met een arts als je:

• een hartaandoening, zeer hoge of zeer lage bloeddruk hebt, of onlangs een hartaanval of beroerte hebt gehad
• zwanger bent
• medicijnen gebruikt die je bloeddruk, hartslag of zweten beïnvloeden
• ziek bent, vooral als je koorts hebt

Ga nooit naar de sauna nadat je alcohol hebt gedronken. Kinderen kunnen onder begeleiding van een volwassene kort op een lage bank in de sauna zitten. Ga meteen naar buiten als je duizelig of misselijk wordt of hoofdpijn krijgt.

Deze gids geeft algemene informatie, geen medisch advies.

Waar je een sauna kunt proberen

Find My Sauna vermeldt 3,662 locaties met een sauna in Finse stijl. Deze steden hebben er de meeste:

Sauna Public

Salt Lake City · Finse sauna

LÖ-LU Nordic Sauna

Columbus · Finse sauna

ró nordic spa

Edmonton · Finse sauna

Veelgestelde vragen