Saunabehandeling met takkenbundels (vihta, venik) uitgelegd
Door het team van Find My Sauna·
Bijgewerkt ·
7 min leestijd
Met een bos bladeren geslagen worden in een hete ruimte klinkt als iets wat je voor een weddenschap zou doen. In Finland, Estland, Letland, Litouwen en Rusland hoort het gewoon bij de sauna. Als het goed gebeurt, kan het heerlijk aanvoelen.
Het korte antwoord
Bij een saunabehandeling met een takkenbundel wordt de huid in de warmte zachtjes aangetikt, aangedrukt en gestreken met geweekte takken met bladeren. Berk is de klassieker; ook eik, eucalyptus en jeneverbes worden gebruikt. De bundel heet in Finland vihta of vasta, in Estland viht, in Letland slota, in Litouwen vanta en in Rusland venik. Je kunt jezelf behandelen of een sessie boeken bij een saunameester. Die gebruikt een of twee bundels in een rustig ritme terwijl je op de bank ligt. Het hoort warm en verkwikkend te voelen, nooit pijnlijk.
Wat de behandeling doet
De bundel doet drie dingen. Hij verplaatst hete lucht: als je hem boven je lichaam beweegt, duwt hij de stoom omlaag naar je huid, zodat je de warmte sterker voelt waar die terechtkomt. Hij prikkelt de huid, die rood wordt en gaat tintelen. En hij ruikt heerlijk doordat de hete, natte bladeren hun geur verspreiden.
De traditie is oud en wijdverbreid. De Võro-bevolking in het zuidoosten van Estland gebruikt al generaties lang takkenbundels in rooksauna's. Toen UNESCO in 2014 de rooksaunatraditie van Võromaa op de lijst van immaterieel erfgoed zette, noemde de organisatie ook de vaardigheid om saunabundels te maken. Er is heel weinig onderzoek naar deze behandeling zelf, dus wees sceptisch over beweringen dat ze je zou 'ontgiften'. Zeker is dat ze prettig kan voelen en een saunaronde intenser maakt.
Eén bundel, veel namen
- Finland: vihta in het westen, vasta in het oosten, al is de scheidslijn niet strikt.
- Estland: viht.
- Letland: pirtsslota, of kortweg slota.
- Litouwen: vanta.
- Rusland: venik. Een behandeling heet parenie; in Amerikaanse badhuizen spreekt men van platza.
Berk, eik, eucalyptus en meer
Berk is vrijwel overal de standaard. De bladeren zijn zacht en ruiken fris en groen. Finnen gebruiken zowel ruwe berk, die langer meegaat, als zachte berk, die buigzamer is en sterker ruikt.
Eik heeft grotere, stevigere bladeren. Een eiken bundel voelt zwaarder op de huid, blijft goed bij elkaar en is populair in banya's.
Eucalyptus is populair in banya's naar Russische stijl vanwege de scherpe, verfrissende geur.
Jeneverbes prikt en wordt spaarzaam gebruikt, vaak op de voeten. Letse saunameesters gebruiken ook esdoorn en binden geurige planten zoals munt, citroenmelisse en sparrentakken tot bundels.
Zo wordt een bundel gemaakt
In Finland worden berkentakken voor saunabundels rond midzomer tot begin juli gesneden, wanneer de bladeren volgroeid en stevig genoeg zijn om in de hitte niet af te vallen. Daarvoor heb je toestemming van de grondeigenaar nodig. Takken van ongeveer een halve meter worden als een waaier gelegd, met de lichte onderkant van de bladeren naar buiten zodat ze niet aan de huid blijven plakken. Van de onderste 10–15 cm worden de bladeren verwijderd om een handvat te maken. Dat wordt op twee plekken stevig vastgebonden, traditioneel met een dun berkentwijgje, maar touw werkt ook.
Weken en bewaren
Een verse bundel hoeft maar een paar minuten in koel water te liggen om de bladeren soepel te maken. Een gedroogde bundel heeft langer nodig: de Finse kachelfabrikant Harvia adviseert zijn gedroogde berkenbundels ongeveer 30 minuten in heet water te weken. In banya's worden de bundels in zeer heet water geweekt, zodat de bladeren zacht worden en hun geur afgeven.
Bundels worden in de zomer gemaakt maar het hele jaar gebruikt en daarom bewaard. Invriezen werkt goed: stop de bundel in een plastic zak en druk de lucht eruit voordat je die sluit. Drogen kan ook, hangend op een koele, donkere plek met voldoende luchtcirculatie. Een bundel gaat meestal één of twee sessies mee.
Zelf aan de slag
- Warm eerst op. Doe een ronde zonder bundel. Letse saunameesters wachten tot de tweede of derde ronde.
- Giet een beetje water op de stenen om de lucht vochtig te maken.
- Begin zachtjes bij je benen en armen, met lichte tikken en strijkbewegingen. Ga daarna naar je rug en borst. Blijf weg van je gezicht.
- Bouw rustig op. Til de bundel op om de hete lucht bij het plafond op te vangen en druk hem dan één of twee seconden tegen je huid. Die druk brengt de warmte over.
- Doop de bundel opnieuw in water als hij uitdroogt. Schud het water eruit voordat je hem in de buurt van iemand anders gebruikt.
Behandel je een vriend, spreek dan eerst af hoe stevig je te werk gaat en welke plekken je vermijdt. Vraag in een openbare sauna eerst of het mag: bladeren komen overal terecht en sommige locaties staan het alleen in bepaalde ruimtes toe. Onze gids over de Finse sauna vertelt meer over de omgangsregels.
Professionele sessies
Een sessie met een opgeleide saunameester is een andere ervaring. Je ligt op je buik op de bovenste bank. De meester waaiert hete lucht over je heen en werkt dan in een ritme van lichte strijkbewegingen, tikken en langere druk met hete bladeren op je rug, benen en voeten, vaak met een bundel in elke hand. Je draait je om en de behandeling wordt aan de voorkant herhaald. Vaak volgt daarna koud water, rust en thee. Een goede saunameester vraagt hoe het gaat en past de hitte aan.
Volgens onze vermeldingen organiseert Pilaitės malūno pirtys in Vilnius openbare badavonden, waaronder een gemengde sessie met berkenbundels voor €55. Banya No.1 in Londen biedt pareniepakketten vanaf £85. Privérituelen in Letland kosten meer doordat ze uren duren: Saules pirts in Riga rekent €180 voor één persoon voor tweeënhalf tot drie uur. Onze gids over de Russische banya beschrijft de banyaversie.
Het Baltische pirtsritueel
In Letland en Litouwen kan een pirtsbezoek (in het Litouws pirtis) onder leiding van een saunameester, of pirtnieks, een lange ceremonie zijn in plaats van een korte zweetsessie. Letse saunameesters adviseren de ruimte tot ongeveer 70–85 °C (158–185 °F) te verwarmen. Verwacht kruidenthee tussen de rondes, zout- of kruidenscrubs, geurig water op de muren en banken en behandelingen met verschillende bundels. Sommigen sluiten af met een dun laagje honing op de huid. Neem een vilten hoed mee om je hoofd koel te houden en reken op rustpauzes tussen de rondes.
Voor wie voorzichtigheid geboden is
Deze behandeling verhoogt de belasting van een toch al hete saunasessie. Sla haar over bij wondjes, verbrande huid of huiduitslag. Vraag eerst je arts om advies als je een hartaandoening of bloeddrukproblemen hebt of zwanger bent. Gebruik de bundel nooit zo hard dat het pijn doet of sporen achterlaat.
Deze gids geeft algemene informatie, geen medisch advies.
Waar je het kunt proberen
Veel sauna's op Find My Sauna verkopen takkenbundels bij de balie of bieden een behandeling met een saunameester aan. Enkele plekken om te beginnen:
Saules pirts
Riga · Letse pirtsrituelen
Pilaitės malūno pirtys
Vilnius · Badmeester en avonden met takkenbundels
Voda Spa
Los Angeles · Platza bij het zwembad
Veelgestelde vragen
Doet een behandeling met takkenbundels pijn?
Dat hoort niet. Goed uitgevoerd voelt ze als warme druk en tintelingen. Vraag om een zachtere aanraking als het te veel wordt.
Waarvan wordt een saunabundel gemaakt?
Meestal van berkentakken. Ook eik, eucalyptus en jeneverbes worden gebruikt; Baltische saunameesters voegen kruiden toe.
Hoe maak je een gedroogde saunabundel klaar?
Week hem ongeveer 30 minuten in warm tot heet water tot de bladeren zacht zijn. Een verse bundel heeft maar enkele minuten in koel water nodig.
Wat is het verschil tussen een vihta en een venik?
Het gaat om hetzelfde soort bundel. Vihta en vasta zijn Finse woorden, venik is Russisch.
Mag je je eigen bundel meenemen naar een openbare sauna?
Vaak wel, maar vraag het eerst. Sommige sauna’s staan het alleen in bepaalde ruimtes of op bepaalde tijden toe.
